Έγραψα τις δικές μου Πανελλήνιες...
Αρθρογραφεί ο Δρ. Κωνσταντίνος Απ. Καραγιάννης.
Εδώ και μισό αιώνα, στην αυλαία του καλοκαιριού, η ίδια ακριβώς παράσταση επαναλαμβάνεται ως κακόγουστη φάρσα. Μια ολόκληρη χώρα κρατά την ανάσα της, οι οικογένειες βυθίζονται σε μια ιδιότυπη οικονομική και ψυχολογική ομηρία και χιλιάδες έφηβοι καλούνται, μέσα σε λίγες μόλις ώρες, να αποτυπώσουν το μέλλον τους πάνω σε μια κόλλα χαρτί. Το σύστημα των Πανελλαδικών Εξετάσεων, παρά την αδιαμφισβήτητη αδιάβλητη φύση του, έχει μετατραπεί σε έναν αμείλικτο μηχανισμό ισοπέδωσης. Είναι ένας ιδιότυπος θεσμός που επιμένει να αξιολογεί την ικανότητα στην αποστήθιση, παρά στην κριτική σκέψη, ενώ ταυτόχρονα σπέρνει στους υποψηφίους τον τρόμο της αποτυχίας.
Πίσω από τα στατιστικά στοιχεία και τις εκάστοτε βάσεις εισαγωγής κρύβεται μια ζοφερή πραγματικότητα που συχνά προσπερνάμε. Το άγχος των εξετάσεων δεν είναι απλώς μια φυσιολογική πίεση δημιουργικής προσαρμογής. Αποτελεί για πολλούς νέους μια υπαρξιακή άβυσσο. Όταν η κοινωνία εκπέμπει το μήνυμα ότι η αξία ενός ανθρώπου ισούται με τον βαθμό του στις πανελλήνιες, πιθανή αποτυχία, μεταφράζεται στο μυαλό ενός εφήβου ως ολοκληρωτική εκμηδένιση.
Οι τραγικές ειδήσεις για νέους ανθρώπους που φτάνουν στο έσχατο σημείο της απελπισίας, αφαιρώντας τη ζωή τους υπό το βάρος αυτής της ασφυκτικής πίεσης, συγκλονίζουν το πανελλήνιο. Είναι κραυγές αγωνίας ενός εκπαιδευτικού οικοδομήματος που νοσεί βαθιά. Καμία σχολή, κανένα πτυχίο και καμία κοινωνική προσδοκία δεν αξίζει περισσότερο από την ψυχική υγεία και τη ζωή ενός παιδιού.
Πριν από λίγες ημέρες, το γύρο του διαδικτύου έκανε η δήλωση ενός υποψηφίου μαθητή ο οποίος παραδέχτηκε ευθαρσώς ότι στις εξετάσεις δεν απάντησε σε όσα του ζητήθηκαν. «Έγραψα τις δικές μου Πανελλήνιες και απάντησα στα δικά μου ερωτήματα». Αυτή η φράση, βαθύτατα φιλοσοφική και ταυτόχρονα επαναστατική, αποτελεί το απόλυτο «κατηγορώ» απέναντι στο σύστημα. «Δεν άλλαξα το σύστημα, όμως ούτε αυτό θα με αλλάξει…».
Ο μαθητής αρνήθηκε να γίνει ένα ακόμη γρανάζι στην παραγωγή τυποποιημένων απαντήσεων. Δεν ήταν μια πράξη εφηβικής αλαζονείας. Διεκδίκησε το δικαίωμα στη δική του φωνή, στη δική του κριτική σκέψη, στη δική του προσωπικότητα.
Όταν το σχολείο τιμωρεί την πρωτοτυπία και επιβραβεύει τη στείρα αναπαραγωγή σημειώσεων, τότε δεν παράγει εμπνευσμένους επιστήμονες, αλλά πειθήνιους εκτελεστές οδηγιών.
Η ανάγκη για ριζική αλλαγή είναι πλέον επιτακτική. Οφείλουμε ως Πολιτεία να επανασχεδιάσουμε τον τρόπο που η νέα γενιά εισάγεται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ακολουθώντας σύγχρονα διεθνή πρότυπα:
- Κατάργηση του υφιστάμενους τρόπου εξέτασης: Αντικατάσταση των εξετάσεων της στιγμής, από ένα σύστημα προοδευτικής αξιολόγησης κατά τη διάρκεια όλου του Λυκείου, που θα περιλαμβάνει ερευνητικές εργασίες, δημιουργικά projects και ομαδικές δραστηριότητες.
- Αναβάθμιση του ρόλου του Λυκείου: Οι μαθητές ιδιαίτερα των τελευταίων τάξεων όχι απλά δεν παρακολουθούν τα μαθήματα, αλλά ούτε καν προσέρχονται στο σχολείο, ακολουθώντας πιστά το πρόγραμμα των φροντιστηρίων. Το λύκειο πρέπει να αποτελέσει έδρα ευρύτερης γνώσης και μάλιστα όχι αποκλειστικά της κατεύθυνσης σπουδών. Είναι εξαιρετικά πολύτιμο για έναν υποψήφιο του θετικού κλάδου να αποκτά κάποιες βασικές έστω γνώσεις του θεωρητικού κλάδου και αντίστροφα.
- Αλλαγή της Φύσης των Θεμάτων: Μετάβαση από την αποστήθιση στην κριτική ανάλυση. Οι εξετάσεις πρέπει να γίνονται με ανοιχτά βιβλία και πρόσβαση σε πηγές, εστιάζοντας στην ικανότητα του μαθητή να συνδυάζει πληροφορίες, να συνθέτει επιχειρήματα και να επιλύει σύνθετα προβλήματα.
- Θεσμοθετημένη Υποστήριξη: Ενσωμάτωση μόνιμων, εξειδικευμένων δομών σε κάθε σχολική μονάδα, με σκοπό τη διαχείριση του άγχους και την αποσύνδεση της προσωπικής αξίας από τις ακαδημαϊκές επιδόσεις.
- Αυτόνομη αξιολόγηση από τα Πανεπιστήμια: Δυνατότητα στα ίδια τα πανεπιστημιακά ιδρύματα να θέτουν τα δικά τους, πολυδιάστατα κριτήρια εισαγωγής (συνεντεύξεις, ειδικά τεστ δεξιοτήτων), ανάλογα με το αντικείμενο σπουδών.
Η νέα γενιά δεν μας ζητά να της χαριστούμε. Μας ζητά να τη σεβαστούμε. Είναι χρέος μας να αντικαταστήσουμε τον τρόμο με την έμπνευση και να αποδείξουμε έμπρακτα ότι το μέλλον των παιδιών μας δεν μπορεί - και δεν πρέπει - να χωράει σε μια κόλλα χαρτί.
Δρ. Κωνσταντίνος Απ. Καραγιάννης
