Ο γνώμων, ο διαβήτης και ο Ντα Βίντσι.
Δοκιμιογραφεί ο Δρ. Κωνσταντίνος Απ. Καραγιάννης
Η σύνδεση ανάμεσα στο κλασσικό σύμβολο του Τεκτονισμού, το Γνώμονα με το Διαβήτη και σε ένα από τα πλέον δημοφιλή έργα του Λεονάρντο ντα Βίντσι, τον Άνθρωπο του Βιτρούβιου, είναι βαθιά συμβολική, φιλοσοφική και ταυτόχρονα... γεωμετρική.
Αν και ο Ντα Βίντσι δημιούργησε το περίφημο σκίτσο του το 1490, πολύ πριν από το 1717, έτος της επίσημης ίδρυσης του σύγχρονου συμβολικού Τεκτονισμού και τα δύο βασίζονται στις ίδιες Ερμητικές και Νεοπλατωνικές αρχές της Αναγέννησης.
Στον Τεκτονισμό, ο Γνώμονας και ο Διαβήτης δεν αποτελούν απλώς απαραίτητα εργαλεία οικοδομικών σχεδίων και έργων, αλλά σύμβολα της διττής φύσης του ανθρώπου.
Ο Γνώμονας, που δημιουργεί το Τετράγωνο, αντιπροσωπεύει τη Γη, την ύλη, το σώμα και τους αντίστοιχους περιορισμούς. Είναι το εργαλείο που ορίζει τις πράξεις μας στον υλικό κόσμο.
Ο Διαβήτης, που δημιουργεί τον Κύκλο, αντιπροσωπεύει τον Ουρανό, το πνεύμα, το άπειρο και τη Θεία Δημιουργία. Είναι το εργαλείο που ορίζει τα όρια της πνευματικής αναζήτησης.
Στον Άνθρωπο του Βιτρούβιου, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι απεικονίζει ακριβώς την ίδια ιδέα, χρησιμοποιώντας σχήματα αντί για εργαλεία.
Ο άνθρωπος που είναι εγγεγραμμένος σε ένα Τετράγωνο, συμβολίζει την υλική του υπόσταση. Ο άνθρωπος που είναι εγγεγραμμένος σε έναν Κύκλο, συμβολίζει την πνευματική του σύνδεση με το Θείο.
Η κεντρική ιδέα και στα δύο σύμβολα είναι ότι ο άνθρωπος αποτελεί το σημείο τομής των δύο κόσμων. Αν μετρηθεί η απόσταση από το πάτωμα μέχρι τον ομφαλό του Ανθρώπου και διαιρεθεί με την απόσταση από τον ομφαλό μέχρι την κορυφή του κεφαλιού του, το αποτέλεσμα είναι πολύ κοντά στο φ=1,618 τον αριθμό που ταυτίζεται με την περίφημη χρυσή τομή.
Στον Άνθρωπο του Βιτρούβιου, το κέντρο του κύκλου είναι ο ομφαλός, ήτοι η γέννηση και η ζωή, ενώ το κέντρο του τετραγώνου είναι τα γεννητικά όργανα, άρα η φυσική αναπαραγωγή. Ο άνθρωπος τεντώνεται, φτάνοντας στα όριά του για να αγγίξει και τα δύο σχήματα, δείχνοντας ότι είναι ο ίδιος ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στη φύση και το πνεύμα.
Στον Τεκτονισμό, η τοποθέτηση του Διαβήτη αρχικά κάτω, ακολούθως ενδιάμεσα και τελικά πάνω από τον Γνώμονα στους αντίστοιχους βαθμούς, συμβολίζει ακριβώς την προσπάθεια κυριαρχίας του πνεύματος (Διαβήτης) πάνω στην ύλη (Γνώμονας), η οποία επέρχεται στο βαθμό του Διδασκάλου.
Υπάρχει ένα αρχαίο μαθηματικό πρόβλημα που συνδέει και τα δύο, η περίφημη προσπάθεια για τον τετραγωνισμό του κύκλου. Φιλοσοφικά, αυτό συμβολίζει την αέναη προσπάθεια για να βρεθεί η τέλεια ισορροπία, ανάμεσα στο θείο (κύκλος) και στο ανθρώπινο (τετράγωνο).
Ο Άνθρωπος του Βιτρούβιου παρέχει μια οπτική επίλυση αυτού του γρίφου, καθώς ο άνθρωπος αποτελεί το μέτρο με το οποίο η "θεϊκή" γεωμετρία (κύκλος) και η "γήινη" γεωμετρία (τετράγωνο) γίνονται ουσιαστικά ένα.
